يتغيّر معناه بحضوره و غيبته نعم يمكن أن يشار إليه إشارة خاصة بالموجود حين وجوده و لا يمكن في غيره و تفاوت الإشارة إلى الموضوع لا يؤثر في تفاوت العلم بالقضية و نفس تفاوت الإشارة راجع إلى تغير المعلوم لا العلم . متن سخن علامه طباطبائى ( ره ) : العلم الذى لا يتغير حاله مع وجود المعلوم الخارجى و عدمه و قبله و بعده كما هو لازم هذا البيان علم كلى و سيأتى طعن المؤلف على من يقول به ، و الحق أن علمه تعالى حضورى لاحصولى و تفصيل بيانه في محله و عليه ينبغى أن يوجّه الخبر لا على العلم الحصولى . ترجم حديث : ابو بصير مى گويد : شنيدم از امام صادق ( ع ) كه مى فرمود : خداوند ( جلّ و عزّ ) پروردگار ما ، از ازل بود ، علم ذاتش بود در حالى كه معلومى وجود نداشت ، سمع ذاتش بود در حالى كه مسموعى وجود نداشت ، بصر ذاتش بود در حالى كه چيز قابل مشاهده اى وجود نداشت ، قدرت ذاتش بود در حالى كه مقدورى وجود نداشت . آن گاه كه اشياء را احداث كرد و « معلوم » ، به وجود آمد علم او بر معلوم واقع شد . و سمع بر مسموع ، و بصر بر مُبصَر ، و قدرت بر مقدور . ابو بصير مى گويد : گفتم : پس همچنان از ازل متكلّم بود ؟ فرمود : كلام صفت حادث شده است ازلى نيست ، خداوند بود و متكلَّم ( سخن ) وجود نداشت . ترجم سخن علامه مجلسى ( ره ) : بيان : سخن امام ( ع ) كه مى فرمايد « وقع العلم منه على المعلوم » ، يعنى واقع شد بر آن چه از ازل معلوم بود كه مصداقش محقق گشت و با آن منطبق شد . و مقصود اين نيست كه علم بر معلوم تعلّق يافت ، تعلّقى كه قبل از ايجادِ معلوم ، نبود . يا مراد از « وقوع علم بر معلوم » ، علم بر حضور معلوم است كه موجود شده ( و قبلًا موجود نبود ) ، پيش از آن علم به وجود آن بر وجه غيبت بود كه به وجود خواهد آمد . ( علم